|
 JC-pedia
Encyclopedie over Joden en Christenen
in hun onderlinge relaties
JC pedia is de naam van de Nederlandstalige Internet Encyclopedie over de verhouding tussen Joden en Christenen. Op dit moment telt JC pedia 11 artikelen. Steeds worden nieuwe bijdragen toegevoegd, geschreven door mensen die op dit onderwerp deskundig zijn.
Artikelen willen beknopte informatie geven over drie dingen: 1) diverse aspecten van het jodendom voor zover christenen hiervan op de hoogte dienen te zijn om geen onjuist beeld van het jodendom te krijgen en om hun eigen christelijk geloof beter te begrijpen;
2) christelijke termen die door de dialoog met joden begrepen worden op een manier die dichter aansluit bij de bedoeling van de bijbelse schrijvers; en 3) begrippen uit de christelijke traditie die in de relatie met het jodendom een rol spelen.
Anti-judaïsme
Onder anti-judaïsme verstaan wij de door pseudo-theologische opvattingen gelegitimeerde haat of onverschilligheid jegens joden en jodendom. Anti-judaïsme kon in de negentiende eeuw tot een  voedingsbodem worden van het racistisch gelegitimeerde antisemitisme.
Diaspora
De diaspora is de verspreiding van het jodendom in de landen buiten het land Israël sinds de Babylonische ballingschap (zesde eeuw voor Christus). Overigens wordt ook heden ten dage de joodse gemeenschap buiten Israël “diasporajodendom” genoemd.
Hebreeuwse bijbel
Het christelijke Oude Testament komt in grote lijnen overeen met de joodse bijbel. Echter, de volgorde en het aantal boeken loopt uiteen, evenals de wijze van uitleg. De joodse bijbel is geordend rond de vijf boeken van Mozes (Tora) die centraal staan. Daarna komen Profeten (Neviiem) en Geschriften (Chetoeviem), die als twee concentrische cirkels de Tora omringen. Naar deze driedeling wordt de Hebreeuwse bijbel Tenach genoemd. De protestantse canon en de katholieke canon nemen de meer historiserende indeling over van de Septuaginta, een Griekse vertaling uit de tweede eeuw voor Christus: vijf boeken van Mozes of Pentateuch (‘oergeschiedenis’), historische en wijsheidsgeschriften (‘verleden en heden’) en profeten (‘toekomst’). De protestantse canon volgt die van de Hebreeuwse bijbel, de katholieke canon voegt echter een aantal joodse geschriften toe uit de Septuaginta. Deze geschriften (1 en 2 Makkabeeën, Tobit, Judit, Baruch, Wijsheid van Jezus Sirach, Wijsheid van Salomo en toevoegingen bij Ester en Daniël) heten ‘deuterocanoniek’.
Holocaust
Zie Sjoa
Leerhuis
Centraal in de joodse traditie staat de studie van de Tora, vaak aangeduid met het Jiddische woord “lernen”. Studie beperkt zich niet tot een vorm van intellectuele ontwikkeling maar behelst een levenslange activiteit die de gehele menselijke persoon verbindt met de sfeer van de Tora. In wezen bestaat het leerproces uit een voortdurende confrontatie tussen actuele vragen van de lerende mens en dat wat Tora en traditie aanreiken. In het leerproces zet de traditie zich voort maar vernieuwt ze zich ook. Het stellen van vragen is de motor van het leerproces. Leren kan geschieden onder leiding van een rabbijn, maar dat is niet noodzakelijk. Het gezamenlijke leren vindt bij uitstek plaats in het leerhuis oftewel bet hamidrasj (letterlijk “huis van onderzoek”). Leerhuizen waren er al in de eeuwen voor het begin van de christelijke jaartelling.
Mitswot
Het meervoud van mitswa, “gebod”, “verbod” of “opdracht” in de schriftelijke Tora. In de rabbijnse traditie wordt een getal van 613 mitswot genoemd, waarmee men leert dat de geboden betrekking hebben op de tijd (365 dagen van het jaar) en het menselijke lichaam (dat uit 248 delen zou bestaan). Het doen van de geboden is niet zozeer een verplichting maar bovenal een voorrecht en een bron van vreugde. De geboden zijn als het ware een ladder naar de hemel.
Oude Testament
Zie Hebreeuwse Bijbel
Seider
De viering van het joodse Pesach (paasfeest) geschiedt overwegend in huiselijke kring. Aan een rijkelijk versierde tafel wordt, aan de hand van een aantal gerechten met een symbolische functie, verteld van de verdrukking en de uittocht uit Egypte. Tijdens de maaltijd reciteert men psalmen en zingt men liederen. Deze liturgisch gestructureerde avond, waarin kinderen een belangrijke rol spelen, wordt seider genoemd, dat letterlijk “ordening” of “orde” betekent.
Sjoa
Sjoa is het Hebreeuwse woord voor “catastrofe”, “vernietiging”. Hiermee wordt in de joodse gemeenschap de miljoenenvoudige moord aangeduid op het Europese jodendom in de Tweede Wereldoorlog. Het ook wel gebruikte woord 'holocaust' stamt van de Griekse vertaling van het Oude Testament en betekent “brandoffer”. De suggestie van een godsdienstige duiding die het gebruik van dit laatste woord oproept, maakt het echter omstreden.
Synagoge
De synagoge (Grieks voor “samenkomst”; Hebreeuws Bet haknesset) is een ruimte waarin de gemeenschap samenkomt om, in liturgische bijeenkomsten, uit de Tora te lezen en gebeden te zeggen. Daarnaast vinden er typische gemeenschapsfuncties plaats, zoals het gerechtshof, leerhuis en scholing (in het Jiddisch is een synagoge sjoel, van “Schule”), opvang van gasten enzovoorts.
Tora
Tora betekent letterlijk “wegwijzing”, vandaar “onderricht” of “vorming”. Tora staat allereerst voor de joodse bijbel, met name de vijf boeken van Mozes. Daarnaast betekent het de mondelinge traditie, die van Mozes tot op de dag van vandaag wordt overgeleverd en bestudeerd. In de Talmoed (ongeveer 500 na Christus) vond de voornaamste codificatie van die mondelinge leer plaats. Eigen voor het begrip Tora is dat het zowel historische en filosofische als meer praktische thema’s (wetgeving) omvat.
Zacheüs
Zacheüs is een Aramese naam. Het woord Zaccai betekent in die taal “eerlijk, rechtvaardig”. Toen hij nog een baby was, hebben zijn ouders hem bij de besnijdenis de naam Zaccai meegegeven. In de hoop dat de jongen een eerlijk mens zou worden. Maar op zijn levensweg is ergens iets fout gegaan. Wanneer het evangelieverhaal begint, is Zacheüs is geen eerlijk en rechtvaardig mens geworden, maar een tollenaar en afperser. Hoe dit gekomen is, vertelt het evangelie niet. Wel hoe een persoonlijke ontmoeting zijn leven ingrijpend verandert.
Ergens diep verborgen in Zacheüs sluimert nog het verlangen om een gaaf mens te zijn. Dat brengt hem ertoe om naar Jezus gaan te kijken. En Jezus weet die verborgen snaar in Zacheüs aan te raken. Doorhem niet te veroordelen maar liefdevol tegemoet te gaan, brengt Jezus de tollenaar tot inkeer. Hij wordt de mens die hij in diepste wezen is. Zoals hij oorspronkelijk is bedoeld. Eerlijk en rechtvaardig. In de bijbel wordt een naam niet zomaar gegeven. Een naam is een programma. Het levensprogramma van Zacheüs was ontspoord, maar nu wordt hij weer op de rails gezet. Hij wordt een eerlijk en rechtvaardig mens. Zo wordt hij weer echt een kind van Abraham.
Kennis van de Aramese betekenis en het Joodse gebruik van de naam Zaccai verheldert de spanning die in het verhaal besloten ligt. Het mopperende publiek heeft gelijk wanneer het Zacheüs een zondig mens noemt (v.7), iemand wiens leven op een verkeerd spoor terecht gekomen is. De naam Zaccai (eerlijk, rechtvaardig) is dus het exacte tegendeel van de term zondaar. Deze tegenstelling vinden we duidelijk enkele hoofdstukken eerder in Lucas, waar Jezus zegt: in de hemel zal meer vreugde zijn over één zondaar die zich bekeert, dan over 99 rechtvaardigen die geen bekering nodig hebben (v.15,7).
Tot op vandaag zijn er Joodse mensen die de naam Ehrlich dragen (en het ook zijn). In de tijd van Jezus werd Zaccai vaker als roepnaam gegeven. Een tijdgenoot van Jezus is bekend door zijn zoon Jochanan ben Zaccai. Deze was de leraar die na de verwoesting van de tempel in het jaar 70 ervoor zorgde dat het jodendom verderging via de rabbijnse traditie. Maar dat is een ander verhaal.
|
